Khoa học

Phương pháp dạy học bằng tình huống trong giảng dạy học phần quản trị học

11 Tháng Mười 2016 03:22 CH

Trường Đại học Công nghệ Đồng Nai đang thực hiện đề án đổi mới một cách mạnh mẽ trong đó trọng tâm là đổi mới phương pháp giảng dạy. Là một nhà giáo có tuổi đời cao trong trường và kinh nghiệm nhiều năm đứng lớp nhưng TS Bùi Quang Xuân – Khoa Quản trị vẫn rất “nhiệt tình,hào hứng” với vấn đề đổi mới phương pháp nhằm mang lại sự hứng thú và hiệu quả cho mỗi giờ dạy. BBT Nội san Khoa học xin trân trọng giới thiệu bài viết dưới đây của Thầy để chúng ta cùng trao đổi, học tập.

PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC BẰNG TÌNH HUỐNG TRONG GIẢNG DẠY HỌC PHẦN QUẢN TRỊ HỌC

TS. BÙI QUANG XUÂN

Phương pháp giảng dạy truyền thống với việc lấy người thầy làm trung tâm phát thông tin và sinh viên bị động tiếp nhận thông tin đã không còn phù hợp trong giai đoạn hiện nay. Hạn chế rõ nhất của phương pháp này là không tạo được sự chủ động, tích cực của người học, nhất là năng lực tư duy sáng tạo và khả năng tự tiếp thu cái mới. Chính vì vậy, chuyển sang phương pháp dạy học tích cực sẽ giúp cho giảng viên và sinh viên cùng nhau trao đổi, nắm bắt những kiến thức và vận dụng chúng vào hoạt động thực tiễn.

Sinh viên DNTU học tập nghiên cứu & học tập theo phương pháp mới

Sinh viên DNTU học tập nghiên cứu & học tập theo phương pháp mới

Học phần Quản trị học thuộc khối kiến thức cơ sở ngành, làm nền tảng nghiên cứu cho các môn học thuộc chuyên ngành quản trị kinh doanh, kế toán, tài chính ngân hàng. Để giảng dạy học phần Quản trị học, giảng viên cần xác định mục tiêu của buổi học, lựa chọn tình huống, gợi ý các hướng giải quyết, xây dựng câu hỏi thảo luận, phân công các nhóm giải quyết tình huống, báo cáo tình huống, tổng kết, nhận xét và đánh giá kết quả làm việc nhóm. Áp dụng phương pháp giảng dạy bằng tình huống trong giảng dạy học phần Quản trị học giúp sinh viên có khả năng tư duy độc lập, làm việc tập thể, nâng cao kĩ năng thuyết trình. 

Trong việc đổi mới phương pháp dạy học bậc đại học, đặc biệt là việc áp dụng hình thức đào tạo theo học chế tín chỉ đối với sinh viên, vận dụng phương pháp giảng dạy bằng tình huống (case study) trong học phần Quản trị học là phát huy tính chủ động, sự tích cực trong học tập, nghiên cứu của sinh viên, góp phần làm thay đổi phần lớn cách học thụ động trước đây.

TÌNH HUỐNG LÀ GÌ?

Theo Boehrer, J. (1995) “Tình huống là một câu chuyện, có cốt chuyện và nhân vật, liên hệ đến một hoàn cảnh cụ thể, từ góc độ cá nhân hay nhóm, và thường là hành động chưa hoàn chỉnh. Đó là một câu chuyện cụ thể và chi tiết, chuyển nét sống động và phức tạp của đời thực vào lớp học” . 

 Còn theo Hammond, J.S - Đại học Havard “Case Study hay còn gọi là Case method là phương pháp dạy học thông qua nghiên cứu trường hợp điển hình. Ở đây, người học được giới thiệu một tình huống cụ thể, có thật và được đặt vào vị trí của người ra quyết định để giải quyết vấn đề trong tình huống ấy” .

Phương pháp dạy học bằng tình huống là đưa ra các tình huống (có thật hoặc hư cấu) chứa đựng nội dung bài giảng để sinh viên có bối cảnh trải nghiệm, có điều kiện đưa ra các ý kiến cá nhân, qua đó phát huy tính tích cực của sinh viên trong việc tự phân tích tìm đường đi đến chân lý. Phương pháp tình huống thuyết phục sinh viên  bằng chính kinh nghiệm và những suy luận cá nhân rút ra sau khi tham gia vào tình huống. Do đó, những tri thức, kỹ năng, tình cảm, thái độ mà sinh viên thu nhận được trở thành của chính họ, do họ tự nhận thức, không bị áp đặt bởi giáo viên.

MỤC ĐÍCH CỦA VIỆC DẠY HỌC DỰA TRÊN PHƯƠNG PHÁP TÌNH HUỐNG

Học phần Quản trị học nhằm mục đích cung cấp cho sinh viên những kiến thức về chuyên môn và những kỹ năng cần thiết của sinh viên; chính vì vậy, ngoài những vấn đề mang tính lý luận thì đòi hỏi sinh viên phải đạt được kỹ năng thực hành cao. Việc áp dụng phương pháp tình huống trong giảng dạy học phần Quản trị học giúp cho sinh viên gắn lý luận với thực tiễn và vận dụng tri thức vào xử lý trong thực tiễn, cũng như khi có những tình huống thiết thực tại cơ sở, nhờ đó việc giảng dạy lý luận đỡ nhàm chán, khô cứng. 

Bên cạnh đó, việc áp dụng phương pháp dạy học bằng tình huống trong học phần Quản trị học tạo ra môi trường và hoạt động lôi cuốn sinh viên chủ động nhận thức vấn đề và khả năng sáng tạo của họ. Do đó phương pháp dạy học bằng tình huống áp dụng cho học phần Quản trị học là rất phù hợp.

TRIỂN KHAI VIỆC DẠY HỌC BẰNG PHƯƠNG PHÁP TÌNH HUỐNG TRONG HỌC PHẦN QUẢN TRỊ HỌC

Tổ chức học nhóm của sinh viên DNTU

Tổ chức học nhóm của sinh viên DNTU

Phương pháp dạy học bằng tình huống gồm có ba thành phần liên quan với nhau:

1. Nội dung của tình huống: trong đó nêu bật các vấn đề được đặt ra mang tính thực tiễn cao, có tính logic của vấn đề cần được mang ra phân tích, đánh giá cụ thể.

2. Phân tích tình huống: từ các vấn đề nêu ra trong tình huống sinh viên xây dựng các câu hỏi cụ thể về các vấn đề cần giải quyết, cần quan tâm, cách thức giải quyết vấn đề trong tình huống.

3. Thảo luận tình huống: nêu ra các giải pháp để giải quyết các vấn đề gắn với nội dung môn học.

Các bước tiến hành phương pháp dạy học bằng tình huống trong một buổi học:

Bước 1: Giảng viên cần xác định mục tiêu của buổi học         

Bước 2: Lựa chọn tình huống. 

Bước 3: Gợi ý các hướng giải quyết

Bước 4:  Xây dựng các câu hỏi thảo luận

Bước 5: Phân công các nhóm để giải quyết tình huống

Bước 6: Báo cáo tình huống:

Bước 7: Giảng viên tổng kết, nhận xét và đánh giá các nhóm.

Thực tế, cho thấy, mọi hoạt động thực tiễn về quản trị, xét về ý nghĩa nào đó đều là những hoạt động giải quyết những vấn đề nảy sinh, xử lý những tình huống trong sinh hoạt doanh nghiệp và trong hoạt động lãnh đạo quản lý. Nhưng chỉ được coi là tình huống về thực tiễn khi có sự việc, diễn biến bất thường, thực sự gay cấn, phức tạp, đòi hỏi nhà quản trị phải cấp bách dùng những biện pháp đặc biệt để xử lý. Do vậy, trong quá trình áp dụng phương pháp dạy học bằng tình huống trong quản trị học , khi đưa ra tình huống không nên đồng nhất tình huống về quản trị với các hoạt động thực tiễn, thường ngày của trong tổ chức, doanh nghiệp. 

Áp dụng phương pháp dạy học bằng tình huống trong học phần Quản trị học, trước tiên người giảng viên cần xác định mục tiêu, nội dung kiến thức cần truyền đạt cho sinh viên là gì? Ví dụ: về xác định  mục tiêu, hoạch định chiến lược..., từ đó sẽ lựa chọn tình huống phù hợp. Tùy vào từng bài học, kiến thức mà giảng viên mong muốn các sinh viên nhận được mà đưa ra các tình huống phù hợp với mục tiêu của mình. Ví dụ: tìm hiểu về công tác cán bộ của tổ chức doanh nghiệp, thì sẽ đưa ra các tình huống liên quan đến công tác nhân  sự như quy hoạch cán bộ, đào tạo cán bộ, đánh giá cán bộ, bổ nhiệm cán bộ, chính sách cán bộ…. Nội dung tình huống đưa ra sẽ liên quan  đến những vấn đề phức tạp nảy sinh trong quá trình thực hiện công tác nhân sự ở tổ chức, doanh nghiệp, từ đó rút ra những vấn đề cần nắm vững về công tác quản lý nhân sự, hiểu rõ hơn về công tác nhân sự ở tổ chức, doanh nghiệp hiện nay để có chú ý đến chính sách bố trí, sử dụng nhân  sự…. Quan trọng là tình huống phải phù hợp với nội dung các lý thuyết trong học phần Quản trị học.

Sau khi đưa ra tình huống, giảng viên sẽ gợi ý các hướng giải quyết: giảng viên cần cung cấp các kiến thức về mặt lý thuyết có liên quan đến tình huống đưa ra, căn cứ vào các văn bản, hướng dẫn nào…, giải thích thật chi tiết tình huống để sinh viên hiểu rõ các vấn đề cần giải quyết từ đó đưa ra hướng thảo luận về tình huống để gợi ý cho học viên, giúp sinh viên đi vào nội dung chính về tình huống đề cập đến, hướng dẫn sinh viên tham gia vào tình huống và ngay cả khi sinh viên không có một sự chuẩn bị nào cũng có thể tham gia thảo luận được.

Phân công các nhóm để giải quyết tình huống. 

Học phần Quản trị học là bộ môn mang tính thực tiễn cao và sinh viên tham gia học tập sẽ là nhà quản trị, nhà quản lý, nhà doanh nghiệp sau này. Vì vậy, có thể phân công các sinh viên có ý thức, năng động, tích cực làm nhóm trưởng, các nhóm theo thứ tự lên trình bày quan điểm của nhóm mình về tình huống đưa ra, các nhóm còn lại có thể trao đổi, thảo luận để  phân tích làm rõ thêm những vấn đề đã được nêu ra trong tình huống, giảng viên có thể bổ sung thêm các câu hỏi cho nhóm trình bày. Mỗi sinh viên sẽ đóng góp ý kiến của mình về tình huống đưa ra.

Giảng viên tổng kết tình huống, rút ra kết luận các giải pháp có liên quan đến nội dung lý thuyết môn học. Sau khi ghi nhận các ý kiến của các nhóm, từng thành viên trong nhóm, giảng viên sẽ dựa vào đó đánh giá vấn đề đang thảo luận. Có thể có những vấn đề không mang lại kết quả như mong muốn, có những vấn đề có kết quả đúng sai rõ ràng, nhưng giảng viên sẽ là người neo chốt về tình huống đó để giúp sinh viên có thể hiểu rõ hơn cách thức giải quyết của mình. 

Bên cạnh đó, trong quá trình tham gia giải quyết tình huống, giảng viên cũng có thể học hỏi được những kinh nghiệm, thông tin, giải pháp mới từ sinh viên để làm giàu vốn tri thức và phong phú hơn bài giảng của mình. Qua quá trình hướng dẫn sinh viên nghiên cứu tình huống, giảng viên cũng có thể phát hiện ra những điểm bất hợp lý hoặc sai sót của tình huống và có những điều chỉnh nội dung tình huống sao cho phù hợp.

KẾT LUẬN

Hiện nay có rất nhiều phương pháp dạy học tích cực được áp dụng nhằm phát huy tối đa tính tích cực của sinh viên trong quá trình học tập, điều đó nhằm góp phần vào việc đổi mới phương pháp dạy học đại học và cũng đáp ứng yêu cầu đào tạo theo học chế tín chỉ đối với hệ đại học. 

Hoạt động giảng dạy ở bậc đại học, muốn đạt chất lượng và hiệu quả phải không ngừng hoàn thiện bổ sung về nội dung, đổi mới về phương pháp. Việc áp dụng phương pháp dạy học bằng tình huống trong quản trị học tạo điều kiện cho sinh viên có kỹ năng thực hành, để tăng tính chủ động tham gia của sinh viên trong quá trình dạy và học và đây được xác định là một trong những biện pháp, phương pháp mới góp phần quan trọng vào nâng cao chất lượng giảng dạy ở bậc đại học. 

Với phương pháp giảng dạy bằng tình huống, sinh viên sẽ có khả năng làm việc tập thể, làm việc nhóm, tự nghiên cứu, suy luận, tích cực chủ động hơn trong học tập. Nó còn nhằm trang bị cho sinh viên những kỹ năng hết sức cần thiết cho quá trình làm việc sau khi tốt nghiệp ra trường.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

  1. Tạp chí Đại học Thủ Dầu Một, ISSN: 1859-4433
  2. Nguyễn Đình Chỉnh (1995), Bài tập tình huống quản lí giáo dục, Nxb.Giáo dục, Hà Nội.
  3. Nguyễn Thị Doan (1994), “Vận dụng phương pháp tình huống trong giảng dạy đại học”,
  4. Tạp chí Đại học và Giáo dục chuyên nghiệp, (số 5).
  5. Đinh Tuấn Dũng (2002), “Đổi mới phương pháp dạy học theo tình huống”, Kỉ yếu hội thảo nâng cao chất lượng đào tạo toàn quốc lần thứ III, Hà Nội. Bộ Giáo dục và Đào tạo.
  6. Ir. G. G. H. Ooms (2000), Student - Centred Education, Educational Support Staff Department for Education and Student Affaira, Wageningen University.
  7.  Rosie Tanner and Catherine Green (2000), Tasks for Teacher Education, Addison Wesley Longman. Dunne, D. and Brooks, K. (2004) Teaching with Cases (Halifax, NS: Society for Teaching
    and Learning in Higher Education), ISBN 0-7703-8924-4.
  8. Christensen C R (1981), Teaching and the Case Method; Text, Cases and Readings. Boston, Mass.: Harvard Business School.

 

 

Bùi Quang Xuân

Đối tác liên kết
Top